Wymaz z jamy ustnej to jedno z najprostszych i najmniej inwazyjnych badań diagnostycznych. Polega na pobraniu próbki materiału biologicznego, czyli śluzu, komórek nabłonka lub wydzieliny za pomocą specjalnego jałowego patyczka zakończonego chłonną końcówką, zwanego wymazówką. Możemy otrzymać zalecenie wykonania tego badania w gabinecie stomatologicznym. Jakie schorzenia pozwala rozpoznać i przy jakich objawach wskazane jest wykonanie wymazu z jamy ustnej? Dowiesz się z tego artykułu.
Wszystko, co warto wedzieć o wymazie z jamy ustnej:
- Wymaz z jamy ustnej - proste i szybkie badanie
- Wskazania dla wymazu z jamy ustnej
- Przygotowanie do wymazu z jamy ustnej - ważne!
- Jak przygotować się do wymazu z jamy ustnej?
Wymaz z jamy ustnej - proste i szybkie badanie
Wiele osób słysząc zalecenie wykonania wymazu z jamy ustnej, obawia się dyskomfortu. Uspokajamy jednak, bo badanie to jest całkowicie bezbolesne i trwa zaledwie kilka sekund. Na czym polega i jak przebiega? To bardzo proste:
1. Pobranie materiału - pacjent jest proszony o otwarcie ust, a osoba pobierająca próbkę do badania pociera końcówką patyczka wewnętrzną stronę policzka, podniebienie, dziąsło lub język. Chłonna końcówki absorbuje wilgoć i komórki z wnętrza jamy ustnej.
2. Zabezpieczenie próbki - wymazówka trafia do sterylnej probówki (często z podłożem transportowym), która chroni materiał przed wyschnięciem i zanieczyszczeniem.
3. Analiza laboratoryjna - w zależności od celu badania, próbka trafia na:
- badanie mikrobiologiczne, czyli tzw. posiew (w celu identyfikacji konkretnych patogenów: bakterii lub grzybów)
- badania molekularne, genetyczne (PCR)
- w gabinetach stomatologicznych wymaz z jamy ustnej wykorzystuje się najczęściej w obszarze periodontologii. Analiza mikrobiomu jamy ustnej umożliwia ocenę bakterii wywołujących choroby dziąseł, np. paradontozę.
Wskazania dla wymazu z jamy ustnej
Lekarz może zlecić wymaz w kilku konkretnych sytuacjach. Wiele symptomów może świadczyć o infekcjach, a rozpoznanie przyczyny to pierwszy krok do skutecznego leczenia. Najczęstsze schorzenia to:
- owrzodzenia jamy ustnej
- grzybica (szczególnie w przypadkach obniżonej odpornością, np. u osób cierpiących na cukrzycę i pacjentów onkologicznych)
- opryszczkowe zapalenie
Zobacz także >> zapalenie jamy ustnej u dziecka - co robić?
Specjalista kieruje pacjenta na wymaz z jamy ustnej w przypadku:
- nalotu na języku
- trudnego do zidentyfikowania bólu gardła
- suchości w ustach (może sugerować zaburzenia flory bakteryjnej lub grzybicę)
- nawracających stanów zapalnych
- pieczenia języka
- bolesnych aft
- zajadów
Wskazaniem do pobrania wymazu z jamy ustnej są zaobserwowane białe plamy na śluzówce (porównaj to z leukoplakią), które mogą zwiastować poważniejsze schorzenia, w tym stany przednowotworowe i rak jamy ustnej.
Przygotowanie do wymazu z jamy ustnej - ważne!
Aby wynik wymazu był w jak najwyższym stopniu wiarygodny, na ok. 2-3 godziny przed badaniem nie należy jeść, pić (poza czystą wodą), palić papierosów ani myć zębów. W żadnym wypadku nie stosuj płynów do płukania ust ani preparatów antyseptycznych, ponieważ zawierają one substancje przeciwbakteryjne. Wówczas wynik badania będzie niewiarygodny.
Dlaczego to badanie jest tak ważne? Główną zaletą wymazu jest celowana terapia, czyli np. dla infekcji bakteryjnych zastosowanie od razu właściwego antybiotyku. Różne leki przeznaczone są do zwalczania konkretnych szczepów, więc trafny dobór preparatu skróci czas leczenia i uchroni nas przed niepotrzebnymi skutkami ubocznymi.
Bardzo ważne jest, by poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, nawet tych, które wydają się nie mieć związku ze zdrowiem jamy ustnej.
Jak przygotować się do wymazu z jamy ustnej?
- Bądź na czczo - badanie najlepiej wykonać z samego rana. W środku dnia także jest to możliwe, jednak od ostatniego posiłku powinny minąć przynajmniej 4 godziny. Można pić czystą wodę najpóźniej godzinę przed pobraniem próbki.
- Wstrzymaj się z higieną jamy ustnej - przed badaniem nie myj zębów ani nie płucz ust żadnymi roztworami.
- Nie pal papierosów i nie żuj gumy do żucia przed badaniem.
- Odstaw preparaty miejscowe - jeśli stosujesz tabletki do ssania na gardło, spraye odkażające lub maści na dziąsła, to nie używaj ich w dniu badania (chyba że lekarz zalecił inaczej). Substancje te bezpośrednio wpływają na obecność drobnoustrojów w wymazie.
Pobranie próbki do badania należy wykonać zanim zostanie podany antybiotyk lub też 7 dni po jego odstawieniu. Jeśli używasz ruchomej protezy zębowej - należy ją wyjąć przed wymazem z jamy ustnej.
Bibliografia:
Xuan Xiaom, Shangfeng Liu, Hua Deng, Yuhan Song, Liang Zhang, Zhifeng Song, Advances in the oral microbiota and rapid detection of oral infectious diseases [w:] Frontiers in Microbiology, 6 February 2023
Sifan Liu, Shidong Wang, Nan Zhang, Peng Li, The oral microbiome and oral and upper gastrointestinal diseases [w:] Journal of Oral Microbiology Volume 16, 2024 - issue 1
B. Brzychczy-Sroka, K. Talaga-Ćwiertnia, A. Sroka-Oleksiak, A. Gurgul, E. Zarzecka-Francica, W. Ostrowski, J. Kąkol, K. Drożdż, M. Brzychczy-Włoch, J. Zarzecka, Standardization of the protocol for oral cavity examination and collecting of the biological samples for microbiome research using the next-generation sequencing (NGS): own experience with the COVID-19 patients [w:] Scientific Reports 2024 Feb 14;14:3717
