Usta są jednym z najbardziej wrażliwych punktów naszego ciała. Cienka skóra i brak gruczołów potowych w tym miejscu sprawiają, że usta są wyjątkowo podatne na podrażnienia. Zapalenie czerwieni wargowej to stan zapalny, który może być tylko drobną niedogodnością, jak może również być sygnałem poważniejszych problemów zdrowotnych.
Spis treści:
- Objawy zapalenia czerwieni wargowej
- Przyczyny zapalenia czerwieni wargowej
- Diagnostyka i leczenie zapalenia czerwieni wargowej
- Higiena jamy ustnej w kontekście zapalenia czerwieni wargowej
- Komplikacje z powodu zapalenia czerwieni wargowej
- Zapobieganie zapaleniu czerwieni wargowej
Objawy zapalenia czerwieni wargowej
Proces zapalny obejmujący wargi, ich kąciki oraz niekiedy otaczającą je skórę, lekarze określają łacińskim terminem cheilitis. W przeciwieństwie do reszty ciała, usta nie posiadają warstwy rogowej naskórka o takiej grubości, która chroniłaby je przed wysychaniem. To czyni je bezbronnymi wobec czynników zewnętrznych i wewnętrznych.
Symptomy świadczące o zapaleniu czerwieni wargowej to:
- suchość ust
- silne łuszczenie się i pękanie skóry
- zajady (bolesne pęknięcia w kącikach ust)
- obrzęk, zaczerwienienie i pieczenie ust
- drobne pęcherzyki lub strupki
Przyczyny zapalenia czerwieni wargowej
Przyczyn stanu zapalnego ust może być mnóstwo – od błahych nawyków po niedobory witaminowe:
- czynniki atmosferyczne - chodzi o ekspozycję delikatnej skóry na mróz, wiatr, suche powietrze lub promienie słoneczne bez ochrony. Ma to też związek z nawykiem jednoczesnego oblizywania ust. Ślina powoduje enzymatyczne drażnienie skóry;
- uczulenie i kontakt z substancjami drażniącymi - reakcja zapalna może być wynikiem nadwrażliwości na składniki kosmetyków (np. pomadek, błyszczyków) lub alergii na pastę do zębów;
- niedobory witamin z grupy B:
- witamina B2 (ryboflawina) — bardzo często kojarzona z zajadami i pękaniem ust
- witamina B3 (niacyna)
- witamina B6
- witamina B9 (kwas foliowy)
- witamina B12
- zbyt niski poziom żelaza - może powodować zajady, bladość śluzówek i pieczenie języka;
- niedostateczna ilość cynku - pierwiastek ten wpływa na gojenie skóry i błon śluzowych;
- niedobory witaminy A - nasila suchość i rogowacenie nabłonka.
Produkty powiązane
Zapalenie czerwieni wargowej może być konsekwencją infekcji grzybiczych, bakteryjnych lub wirusowych. Osłabienie odporności zwiększa łatwość namnażania się drobnoustrojów. Przykładowo - nieleczona opryszczka może rozwinąć się do zapalenia czerwieni wargowej.
Problemy protetyczne i wady zgryzu mogą mieć związek z zapaleniem czerwieni wargowej. Zdarza się to często m.in. u osób, które noszą źle dopasowaną protezę. Przy obniżeniu wysokości zwarcia (często u osób starszych) dochodzi do opadania kącików ust, przez co tworzą się głębokie fałdy skórne. W tych zagłębieniach gromadzi się ślina, czego efektem jest maceracja skóry i rozwój przewlekłego zapalenia tych okolic.
W trakcie leczenia ortodontycznego metalowe elementy mogą mechanicznie drażnić wewnętrzną stronę warg, co wtórnie prowadzi do stanu zapalnego całej czerwieni wargowej.
Diagnostyka i leczenie zapalenia czerwieni wargowej
Jeśli doświadczasz wymienionych objawów - zgłoś się do lekarza rodzinnego lub dermatologa. W przypadku problemów związanych z uzębieniem lub protezami, należy odwiedzić stomatologa.
Metody leczenia zapalenia czerwieni wargowej obejmują:
- maści sterydowe lub przeciwzapalne (stosowane krótko w stanach alergicznych);
- preparaty przeciwgrzybicze i/lub antybiotyki - jeśli przyczyną są drobnoustroje;
- fotoprotekcja z filtrem UV - czyli ochrona przed działaniem promieni słonecznych. Warto stosować pomadki ochronne z wysokim SPF.
Jeśli stany zapalne ust są związane z niedoborami witamin, należy uważnie przyjrzeć się sposobowi odżywiania. Ważna jest urozmaicona, zdrowa dieta dostarczająca odpowiednią ilość witamin i minerałów. Należy skonsultować z lekarzem zasadność stosowania suplementów diety.
Produkty powiązane
Higiena jamy ustnej w kontekście zapalenia czerwieni wargowej
Zwróćmy uwagę na związek, który zachodzi między higieną zębów a ryzykiem powstania stanu zapalnego ust. Jama ustna jest środowiskiem wielu gatunków bakterii. Zaniedbania i błędy w higienie jamy ustnej znacznie zwiększają ryzyko problemów.
Próchnica jest ogniskiem zakażenia i wówczas zęby są stałym źródłem toksyn bakteryjnych. Organizm zmagający się z przewlekłym stanem zapalnym wewnątrz jamy ustnej ma osłabioną barierę odpornościową, co objawia się podatnością warg na pękanie i trudniejszym gojeniem się ran.
Zalegająca płytka bakteryjna sprzyjają obecności patogenów. Ślina przenosi je do kącików ust, gdzie w wilgotnym środowisku wywołują stan zapalny. Również przewlekłe zapalenie dziąseł może sprzyjać częstym infekcjom w obrębie czerwieni wargowej.
Kamień nazębny to siedlisko bakterii, a kontakt warg z szorstką powierzchnię zmineralizowanych osadów (szczególnie przy niektórych wadach zgryzu, gdzie zęby mocno stykają się z wargami) może prowadzić do przewlekłych nadżerek jamy ustnej.
Istotną kwestią przy pojawiającym się problemie, jest zwrócenie uwagi na stan zębów. Pamiętaj o regularnych kontrolach u dentysty. Systematyczna ocena dokonywana przez specjalistę pozwoli w porę zidentyfikować potencjalne zagrożenie, a jeśli zachodzi taka potrzeba - lekarz sugeruje wykonanie jednego z zabiegów higienizacji.
Rzadziej, ale też się zdarza, że to właśnie nadgorliwość w higienie lub niewłaściwy dobór preparatów może zaszkodzić. Pasty do zębów i płukanki zawierające silne środki pieniące (np. SLS - Sodium Lauryl Sulfate), aromaty czy fluorki mogą wywoływać tzw. kontaktowe zapalenie czerwieni wargowej. Usta stają się wtedy suche, czerwone i piekące bezpośrednio po myciu zębów. Takie związki przyczynowo-skutkowe dość łatwo rozpoznać. Jeśli doświadczasz zapalenia ust po zastosowaniu nowych produktów - zmień je i obserwuj reakcje skóry.
Produkty powiązane
Komplikacje z powodu zapalenia czerwieni wargowej
Zlekceważenie stanów zapalnych może prowadzić do wtórnych zakażeń bakteryjnych (np. gronkowcem). Najpoważniejszym powikłaniem – szczególnie w przypadku przewlekłego zapalenia wywołanego słońcem – jest ryzyko rozwoju stanów nowotworowych. Długotrwałe rany mogą również pozostawiać trwałe blizny i zniekształcenia konturu ust.
Zapobieganie zapaleniu czerwieni wargowej
Stosując się do kilku prostych zasad możesz zapobiec powstaniu zapalenia ust:
- dbaj o higienę zębów na co dzień. Najskuteczniejszą metodą ochrony przed próchnicą i kamieniem nazębnym jest szczoteczka soniczna;
- nie zaniedbuj czyszczenia przestrzeni międzyzębowych. Używaj nici dentystycznej lub irygatora do zębów, który znakomicie czyści trudno dostępne przestrzenie;
- wymieniaj regularnie szczoteczkę lub końcówkę szczoteczki sonicznej lub elektrycznej. Optymalny jest odstęp 3 miesięcy;
- umawiaj się na kontrole do dentysty, by móc leczyć próchnicę na jak najwcześniejszym etapie;
- jeśli masz kamień nazębny - umów się do higienistki na skaling lub piaskowanie zębów;
- wybieraj pastę do zębów bez SLS i silnych związków smakowo-zapachowych;
- jeśli aparat ortodontyczny drażni błony śluzowe jamy ustnej - stosuj wosk ortodontyczny w celu zabezpieczenia wystających elementów;
- skonsultuj się z protetykiem w celu sprawdzenia wysokości protezy;
- pij zalecaną ilość wody w celu nawadniania organizmu i dbaj o czystość języka przy pomocy czyścika;
- dbaj o zdrowie ogólne, dobrze zbilansowaną dietę i prawidłową odporność organizmu
Produkty powiązane
Staraj się nie oblizywać ust. Kontroluj ten odruch ponieważ ślina paruje z powierzchni skóry błyskawicznie, pogarszając nawilżenie tkanek i pogłębiając stan zapalny. Możesz na co dzień stosować preparaty ochronne, takie jak wazelina czy maści z witaminą dostępne w aptekach bez recepty.
Bibliografia:
D. Narayanan, M. Rogge, Cheilitis: A Diagnostic Algorithm and Review of Underlying Etiologies [w:] Dermatitis 2024 Sep-Oct;35(5)
D. Dyall-Smith, S. Ting, I. Coulson, Contact reactions to toothpaste and other oral hygiene products [w:] DermNet July 2024
Beenish S. Bhutta, Wissem Hafsi, Cheilitis [w:] StatPearls - National Library of Medicine August 17 2023
E. Collet, G. Jeudy, S. Dalac, Cheilitis, perioral dermatitis and contact allergy [w:] European Journal of Dermatology 2013 May-Jun;23(3)
