Laterogenia to wada zgryzu klasyfikowana jako przesunięcie względem płaszczyzny pośrodkowej. Często współistnieje ona z innymi nieprawidłowościami układu stomatognatycznego. Jakie są przyczyny laterogenii i w jaki sposób można ją leczyć? Tego dowiesz się z naszego artykułu.
Laterogenia - najważniejsze informacje:
- Laterogenia - co to za wada?
- Czy asymetria zawsze jest laterogenią?
- Objawy laterogenii
- Przyczyny laterogenii
- Czy laterogenii można zapobiegać?
- Konsekwencje nieleczonej laterogenii
- Leczenie laterogenii
- Leczenie laterogenii i higiena jamy ustnej
- Wsparcie po zakończeniu leczenia laterogenii
Laterogenia - co to za wada?
Pod pojęciem laterogenii kryje się problem, z którym współczesna ortodoncja świetnie sobie radzi. Szacuje się, że wady zgryzu dotyczą ogółem około 60% populacji w Polsce i podobnego odsetka ludzi na świecie. Laterogenia zaś, czyli asymetria szkieletowa żuchwy, w klinicznie postaci występuje u około 2-5% populacji.
Najprościej rzecz ujmując, laterogenia to boczna wada zgryzu połączona z asymetrią szkieletową. Oznacza to, że problem nie tkwi jedynie w krzywo rosnących zębach, ale w budowie kości.
Czy asymetria zawsze jest laterogenią?
Warto rozróżnić asymetrię od wady kwalifikującej się do leczenia. Badania radiologiczne (np. analizy zdjęć pantomograficznych czy tomografii komputerowej) pokazują, że delikatna asymetria anatomiczna żuchwy (a jako taką uznaje się różnicę w granicach 2–3 mm między prawą a lewą stroną) występuje nawet u 20–30% ludzi. Traktuje się to jako normę biologiczną ponieważ ludzie ciało z natury nie jest symetryczne.
O laterogenii jako jednostce chorobowej mówimy wtedy, gdy to przesunięcie żuchwy upośledza funkcję żucia, negatywnie wpływa na stawy skroniowo-żuchwowe i deformuje rysy twarzy.
Produkty powiązane
Objawy laterogenii
W prawidłowych warunkach nasza żuchwa (często nazywana dolną szczęką) rozwija się równomiernie po obu stronach. Do laterogenii dochodzi gdy wzrost kości jest nierówny, w wyniku czego jedna strona żuchwy rośnie mocniej lub dłużej niż druga. W efekcie dolna część twarzy zostaje przesunięta w jedną stronę.
Laterogenia często współistnieje ze zgryzem krzyżowym.
Objawy laterogenii obejmują charakterystyczne cechy wyglądu oraz zaburzenia funkcji żucia.
- Widoczna asymetria twarzy - broda jest wyraźnie przesunięta w jedną stronę. Linia pośrodkowa dolnego łuku zębowego nie pokrywa się z linią górną.
- Zaburzenia profilu - twarz może wydawać się zniekształcona, a uśmiech sprawia wrażenie krzywego, inaczej unoszą się kąciki ust.
- Problemy z przeżuwaniem - zaburzenie sprawia, że jedna strona jest dominująca podczas jedzenia.
Dolegliwości stawowe u osób z laterogenią pogłębiają się z czasem, ponieważ stałe obciążenie powoduje uszkodzenia i wzrastające napięcia mięśni. Może dochodzić do przemieszczenia krążka stawowego, a w konsekwencji pojawia się:
- ból
- trzaski
- bruksizm
- przeskakiwanie w stawie
- ograniczona ruchomość
- niemożność swobodnego otwierania ust
Z laterogenią mogą być też związane wady wymowy. Nieprawidłowe ułożenie zębów względem języka może powodować np. seplenienie.
Przyczyny laterogenii
Medycyna wskazuje na trzy główne grupy przyczyn odpowiedzialnych za rozwój laterogenii:
1. Genetyka i wrodzone wady rozwoju
Tendencja do niesymetrycznego rozwoju może być dziedziczna. Geny determinują to, jak szybko i w jaki sposób rosną nasze kości. Rzadziej wadę powodują wrodzone zespoły chorobowe wpływające na rozwój twarzoczaszki (np. połowiczy niedorozwój twarzy).
2. Urazy z dzieciństwa
Przyczyną zaburzeń może być nawet niewielki mechaniczny uraz doznany we wczesnych latach życia. Często dzieje się to przez upadek (np. na rowerze czy hulajnodze), a pozornie niegroźne zdarzenia okazują się być nierozpoznanymi uszkodzeniami tzw. ośrodka wzrostu w stawie skroniowo-żuchwowym. Wówczas w jednej ze stron następuje zahamowanie wzrostu, podczas gdy druga strona rozwija się normalnie.
3. Szkodliwe nawyki (parafunkcje)
U małych dzieci długotrwałe i nawykowe układanie głowy w jednej pozycji podczas snu, podpieranie ręką brody czy jednostronne żucie, mogą stymulować niesymetryczny wzrost kości.
Produkty powiązane
Czy laterogenii można zapobiegać?
W przypadku wad o podłożu ściśle genetycznym zapobieganie nie jest możliwe. Możemy jednak zrobić bardzo wiele, aby zapobiec nasileniu się wady lub wyłapać ją na wczesnym etapie i rozpocząć leczenie:
- Obserwacja dziecka - warto zwracać uwagę na symetrię twarzy malucha oraz na to, jak układa usta podczas mowy i jedzenia.
- Wizyta u ortodonty - konsultacja ortodontyczna w wieku wczesnoszkolnym pozwala szybko rozpoznać nieprawidłowości gdy leczenie może być łatwiejsze i krótsze. Wykrycie asymetrii czynnościowej może zapobiec utrwaleniu się zmian.
- Kontrola po urazach - każdy poważniejszy upadek dziecka z urazem brody czy twarzoczaszki, powinien być skonsultowany z lekarzem. Jeśli specjalista uzna za wskazane - należy wykonać RTG stawów, aby sprawdzić czy nie doszło do uszkodzenia stref wzrostowych.
Konsekwencje nieleczonej laterogenii
Laterogenia to nie tylko defekt estetyczny. Pozostawienie tej wady bez leczenia niesie za sobą poważne konsekwencje zdrowotne w kolejnych latach:
- Uszkodzenia zębów - przeciążone niesymetrycznym zgryzem zęby szybciej się ścierają, może dochodzić do ich pękania i złamań.
- Nadwrażliwość - w konsekwencji osłabienia szkliwa.
- Recesja dziąseł - spowodowana przez silniejszy jednostronny nacisk.
- Zwyrodnienie stawów skroniowo-żuchwowych - prowadzi to do chronicznego bólu głowy, napięć mięśniowych twarzy, a nawet szumów usznych.
- Problemy z trawieniem - różne wady zgryzu powodują, że pokarm jest przeżuwany niedokładnie. Niewystarczająco rozdrobnione jedzenie utrudnia pracę układu pokarmowego.
Leczenie laterogenii
Ponieważ laterogenia jest wadą kostną (szkieletową), jej leczenie zależy przede wszystkim od wieku pacjenta.
U dzieci wykorzystuje się specjalne aparaty ruchome lub stałe (np. aparaty z elementami czynnościowymi), które mają za zadanie powstrzymać wzrost kości po jednej stronie lub stymulować go po drugiej. Pozwala to nakierować rosnącą żuchwę na właściwy kierunek i uzyskać rozwój harmonijny.
Produkty powiązane
U osób dorosłych same aparaty ortodontyczne mogą wyprostować zęby, ale nie przesuną kości żuchwy, ponieważ ich wzrost kości jest zakończony. Dlatego rozwiązaniem stosowanym w leczeniu laterogenii u dorosłych jest połączenie ortodoncji i chirurgii szczękowo-twarzowej. Operacja ortognatyczna przeprowadzana w celu zniwelowania laterogenii to osteotomia żuchwy.
Leczenie laterogenii i higiena jamy ustnej
Podczas leczenia ortodontycznego konieczna jest szczególna dbałość o zęby. Troska o systematyczną i skuteczną higienę jamy ustnej pozwoli uniknąć próchnicy i problemów z dziąsłami:
Szczoteczka soniczna
Specjaliści zalecają stosowanie szczoteczki sonicznej ze względu na jej uniwersalność. Możliwość dostosowania trybu pracy i intensywności drgań bardzo ułatwia dopasowanie do indywidualnych potrzeb i wrażliwości użytkownika.
Irygator do zębów
Drugim zalecanym sposobem na zachowanie zdrowych zębów jest irygator. Obecność aparatu tworzy trudno dostępne przestrzenie dlatego warto korzystać ze specjalnie wyprofilowanych końcówek do irygatora. To świetny sposób na precyzyjną higienę w każdym przypadku ponieważ jest skuteczny, a przy tym łagodny.
Pasta do zębów z fluorem
Fluor to pierwiastek będący fundamentem dla mocnego i zdrowego szkliwa. Wybieraj pasty do zębów z fluorem, ponieważ to najlepsze preparaty, które zmiękczają płytkę nazębną i ułatwiają jej usunięcie. Antybakteryjne działanie pasty zapewni Ci świeży oddech na dłużej.
Szczoteczki międzyzębowe
Dla wielu osób świetnie sprawdzają się małe i niezwykle precyzyjne szczoteczki międzyzębowe. Dzięki nim dokładnie oczyścisz przestrzenie międzyzębowe oraz zakamarki aparatu ortodontycznego.
Produkty powiązane
Wsparcie po zakończeniu leczenia laterogenii
Operacja w leczeniu laterogenii to poważny zabieg. Ważnym wsparciem w procesie rehabilitacji są ćwiczenia miofunkcjonalne i terapia manualna. Praca z fizjoterapeutą stomatologicznym pozwala:
- nauczyć się prawidłowej pracy układu żucia
- wyrównać sprawność mięśni twarzy
- ograniczyć napięcia i stosować ćwiczenia rozluźniające mięśnie żuchwy
Bibliografia:
G. Thiesen, B. F. Gribel, M. P. Mota Freitas, Facial asymmetry: a current review [w:] Dental Press Journal of Orthodontics 2015 Nov-Dec;20(6)
Guilherme Thiesen, Bruno F Gribel, Maria Perpétua M Freitas, Donald R Oliver, Ki Beom Kim, Mandibular asymmetries and associated factors in orthodontic and orthognathic surgery patients [w:] The Angle Orthodontist 2018 Sep;88(5)
Andrea Erica Bono, Facial and mandibular asymmetries: Etiology, diagnosis, and therapeutic strategies mandibular asymmetry: narrative review [w:] Seminars in Orthodontics September 2025 Volume 31, Issue 4
Naji Abou Chebel, Maria Saadeh, Ramzi Haddad, Unilateral sagittal split osteotomy: effect on mandibular symmetry in the treatment of class III with laterognathia [w:] Progress in Orthodontics Volume 21, article number 19 (2020)
