Żuchwa i osadzone w niej zęby warunkują nasz komfort spożywania pokarmów. Gryzienie i przeżuwanie to czynności, nad którymi się nie zastanawiamy, a są niezbędne w normalnym codziennym funkcjonowaniu. W tym artykule analizujemy co warto wiedzieć o tej części anatomicznej i jakie problemy mogą jej dotyczyć.
Spis treści:
Budowa żuchwy
Żuchwa (łac. mandibula) to pojedyncza kość należąca do zespołu elementów, które składają się na budowę twarzy. Jej prawidłowa budowa umożliwia nam poprawną artykulację oraz rozdrabnianie jedzenia.
Żuchwa jest połączona z kośćmi czaszki poprzez staw skroniowo-żuchwowy. Cały ten układ wraz z mięśniami odpowiada za zdolność poruszania żuchwą, dzięki czemu możemy otwierać usta na różną szerokość.
Funkcje żuchwy sprowadzają się więc do trzech aspektów:
- wymowa
- przeżuwanie pokarmów
- prawidłowy proces oddychania
Ostatni punkt może wydawać się zaskakujący, ale prawidłowa budowa i położenie żuchwy mają wpływ na drogi oddechowe, szczególnie w trakcie snu, a zaburzenia prowadzą do bezdechu sennego.
Produkty powiązane
Żuchwa to nie szczęka – ważna różnica!
Żuchwa jest często nazywana potocznie dolną szczęką. Jeśli jednak chcemy posługiwać się profesjonalną terminologią i precyzyjnie określać anatomię, to musimy pamiętać, że górny łuk zębowy to szczęka, a dolny to żuchwa.
Ból żuchwy - różne przyczyny
Dolegliwości związane z żuchwą mogą wynikać z różnych przyczyn, a zęby to tylko jeden z licznych potencjalnych problemów. Pacjenci zgłaszają się do dentysty z bólem, zaburzeniami ruchomości, obrzękiem. Jeśli lekarz nie stwierdzi ubytków, konieczne są dalsze badania, np. w kierunku chorób przyzębia. Niezmiernie pomocne są także badania obrazowe, takie pantomogram i tomografia komputerowa. To w żuchwie najczęściej (choć nie tylko) występują torbiele zębów.
Jeśli zmagasz się bólem żuchwy, a stomatolog nie znajduje przyczyny w postaci próchnicy, być może trzeba skorzystać z porady ortodonty. Na żuchwę wpływ mają wady zgryzu, a te - dzięki nowoczesnym metodom - są możliwe do skorygowania praktycznie w każdym wieku. Dość późno możemy zdać sobie sprawę, że dotyczy nas bruksizm, czyli nieświadome zaciskanie szczęki i żuchwy jako reakcji na lęk lub stres.
Szczękościsk to kolejna sytuacja, która może wywołać ból i zaburzenia funkcji żuchwy. Silny skurcz mięśni uniemożliwiający poruszanie żuchwą może być spowodowany przez uszkodzenia, powikłania po ekstrakcji zęba oraz problemy układu nerwowego.
Produkty powiązane
Innym schorzeniem, którego konsekwencją są bóle żuchwy, jest szkliwiak, czyli nowotwór zębopochodny. Rzadką i niełatwą do zdiagnozowania chorobą dotykającą żuchwę jest zespół Costena.
Urazy żuchwy
Żuchwa jest częścią twarzoczaszki podatną na urazy. Rozmaite uderzenia czy wypadki mogą uszkodzić samą kość żuchwy i/lub staw skroniowo-żuchwowy. Dochodzi czasem do pęknięcia i złamania żuchwy przy kolizjach komunikacyjnych i podczas uprawiania sportu. Okazuje się, że coraz popularniejsze hulajnogi mają na to istotny wpływ! Dlatego warto pomyśleć o odpowiednich akcesoriach w postaci kasku chroniącego nie tylko głowę, ale również i żuchwę.
Zaburzenia rozwoju żuchwy
Nieprawidłowy rozwój kości żuchwy jest zarówno problemem estetycznym, jak i funkcjonalnym. W medycynie znane jest m.in. zjawisko mikrognacji oznaczająjącej niedorozwój kości żuchwy. Uwidacznia się to w postaci cofniętej brody i zaburzonej harmonii rysów twarzy. Zbyt mała żuchwa pociąga za sobą także wady zgryzu.
Podobnie jak w przypadku wielu innych nieprawidłowości, także te dotyczące żuchwy, mogą być wrodzone lub nabyte. Poważne urazy, szczególnie w dzieciństwie, niosą ryzyko trwałych zmian.
Zanik kości żuchwy jest wynikiem utraty zębów. Zmiany te bywają najczęściej widoczne u osób w podeszłym wieku, ale brak odpowiedniej higieny jamy ustnej i leczenia zachowawczego prowadzą do nieodwracalnych zmian. Do przyczyn wypadania zębów lub konieczności ich usunięcia, zaliczają się także nieleczone choroby, takie jak paradontoza i osteoporoza.
Produkty powiązane
Ból żuchwy przy uchu - ważny staw skroniowo - żuchwowy
Relacja żuchwy i stawu skroniowo-żuchwowego bezpośrednio wpływa na zdolność przeżuwania jedzenia. Przeciążenia stawu i przemieszczenia w jego obrębie objawiają się bólem, niemożnością swobodnego otwarcia ust. Warto skonsultować takie zjawiska z fizjoterapeutą stomatologicznym. Skomplikowane połączenia mięśni i nerwów wiążą się z oddziaływaniem zaburzeń żuchwy na bóle głowy, twarzy i szyi.
Rozwiązaniem niektórych dolegliwości są ćwiczenia rozluźniające mięśnie żuchwy. Taka terapia manualna przynosi ulgę, zmniejsza napięcie tkanek miękkich i usprawnia działanie całego układu stomatognatycznego.
Zdrowa żuchwa = piękny uśmiech
Dbałość o zdrowie żuchwy to przede wszystkim prawidłowa higiena jamy ustnej od najwcześniejszych lat życia. Codzienna pielęgnacja uchroni Cię przed próchnicą i stanami zapalnymi, które bywają początkiem wielu problemów. Dlatego każdego dnia używaj:
- nić dentystyczną
- pastę do zębów z fluorem
- szczoteczkę soniczną
Sprawdź też >> ile fluoru powinna mieć pasta do zębów
Kontrola u dentysty co pół roku to najlepsza profilaktyka. Szczególnie w przypadku dzieci warto pilnować systematyczności. Aby zapobiec wadom zgryzu lub zniwelować je w jak najkrótszym czasie, pamiętaj o konsultacjach u ortodonty.
Produkty powiązane
Bibliografia
- J. Vasković, R. Grujičić, Mandible [w:] Ken Hub November 03, 2023
- Atilla Emin, The Mandible [w:] Teach Me Anatomy - December 11, 2025
- C. Morgan, R. Morgan, N. J. Minette V Dela Cruz, S. Ng Man Sun, K. M. Sarraf, Pediatric electric scooter injuries in the UK: Case series and review of literature [w:] Traffic injury prevention 2022;23(6)
