Niektóre dolegliwości, z którymi zgłaszamy się do dentysty, są wynikiem problemów ze stawem skroniowo-żuchwowym. To działa także w drugą stronę - zaniedbania jamy ustnej mogą w konsekwencji wywołać dysfunkcję tej bardzo ważnej struktury. Dlatego warto przyjrzeć się budowie i działaniu stawu skroniowo-żuchwowego.
Artykuł wyjaśnia:
- Staw skroniowo-żuchwowy - funkcje
- Staw skroniowo-żuchwowy a wady zgryzu i zdrowie jamy ustnej
- Przyczyny schorzeń i dysfunkcji SSŻ
- Problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym - typowe objawy
- Zadbaj o staw skroniowo-żuchwowy
- Jak uniknąć problemów ze stawami skroniowo-żuchwowymi?
Staw skroniowo-żuchwowy - funkcje
Kiedy myślimy o zdrowiu jamy ustnej, kojarzymy to raczej z białymi zębami i zdrowymi dziąsłami. Rzadko jednak pamiętamy jak kluczową rolę odgrywa prawidłowe działanie stawu skroniowo-żuchwowego, określanego w skrócie w literaturze fachowej SSŻ. Można go porównać do zawiasu, dzięki któremu możliwe jest mówienie, żucie czy ziewanie. To skomplikowany i intensywnie eksploatowany staw, a jego sprawność może być pogorszona przez nasze zaniedbania i zaniechania.
Staw skroniowo-żuchwowy łączy żuchwę z kością skroniową czaszki. Możesz go łatwo wyczuć, przykładając palce tuż przed uszami i otwierając usta. Wykonuje on nie tylko ruchy pozwalające na otwieranie i zamykanie ust, ale też wysuwanie, cofanie i ruchy boczne. Pomiędzy kośćmi tworzącymi SSŻ znajduje się mały, elastyczny element – krążek stawowy, który działa jak amortyzator - zapobiega tarciu kości o kość.
Produkty powiązane
Staw skroniowo-żuchwowy a wady zgryzu i zdrowie jamy ustnej
Zęby, mięśnie żwaczowe oraz stawy skroniowo-żuchwowe tworzą nierozerwalny system. Jeśli jeden z tych elementów szwankuje, pozostałe będą odczuwać konsekwencje. Bardzo często problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym mają związek z wadami zgryzu. Kiedy górne i dolne zęby nie kontaktują się ze sobą prawidłowo, żuchwa podczas gryzienia musi przyjmować wymuszoną pozycję, która zmienia biomechanikę. To powoduje stałe, asymetryczne przeciążenie stawu oraz otaczających go mięśni.
Podobnie działają braki w uzębieniu, szczególnie w odcinku bocznym. Utrata choćby jednego trzonowca sprawia, że siły żucia rozkładają się nierównomiernie, co prowadzi do mikrourazów wewnątrz stawu.
Produkty powiązane
Przyczyny schorzeń i dysfunkcji SSŻ
Problemy z obszarem stawy skuchwowego medycyna określa zbiorczo jako TMD (Temporomandibular Disorders), czyli zaburzenia czynnościowe układu ruchowego narządu żucia. Najczęstsze z nich to:
- Bruksizm - nawykowe, najczęściej nocne i nieświadome zgrzytanie zębami lub silne zaciskanie szczęki. Jest to najczęściej ściśle powiązane ze stresem. Mięśnie żwacze mogą pracować wtedy z siłą kilkukrotnie większą niż podczas normalnego jedzenia.
- Urazy głowy lub szczęki.
- Wady rozwojowe.
- Przemieszczenie krążka stawowego - sytuacja, w której struktura amortyzująca wysuwa się spomiędzy kości, objawia się charakterystycznym klikaniem lub blokowaniem się żuchwy.
Do pozostałych przyczyn zaburzeń w stawie skroniowo-żuchwowym, zalicza się rozmaite zmiany zwyrodnieniowe uszkadzające chrząstki stawowe. Są one nierzadko efektem nieleczonych wad zgryzu lub przewlekłych schorzeń. Wpływ na stawy skroniowo-żuchwowe mają także:
- zmiany degeneracyjne
- artropatia łuszczycowa
- zesztywniające zapalenie stawów
- reumatoidalne zapalenie stawów
- ankyloza (zesztywnienie stawu związane z obecnością m.in. zmian ropnych, zapalnych, pooperacyjnych, nowotworowych)
- chondromatoza (zaburzenie funkcjonowania błony maziowej stawu)
Problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym - typowe objawy
Zaburzenia w pracy stawu skroniowo-żuchwowego potrafią być podstępne. Czasem pacjenci zgłaszają się do dentysty z bólem, który trudno sprecyzować. Okazuje się wówcza, że nie zęby są przyczyną dolegliwości, lecz właśnie staw, którego ból promieniuje w różnych kierunkach.
Z reguły dysfunkcje stawu skroniowo-żuchwowego obejmują też mięśnia żwacza. Do najbardziej typowych symptomów należą:
- dźwięki i odczucia w stawie - zauważane podczas jedzenie, mówienia, ziewania. Są to specyficzne ciche trzaski, klikanie, przeskakiwanie lub odgłos nieprzyjemnego tarcia;
- ból i sztywność - opisywany przez pacjentów jako tępy ból w okolicy ucha, skroni, a także sztywność żuchwy;
- bóle głowy - zdarza się, że pacjenci latami leczą się na migreny, podczas gdy źródłem cierpienia są napięte mięśnie i zaburzenia ruchomości SSŻ
- ograniczenie ruchomości - trudności ze swobodnym otwarciem ust (np. przy próbie ugryzienia jabłka) lub uczucie, że szczęka pracuje niesymetrycznie. Prawidłowa ruchomość stawu skroniowo-żuchwowego powinna umożliwiać otwarcie ust na szerokość trzech palców.
- szumy uszne i zawroty głowy - ze względu na bliskie sąsiedztwo anatomiczne ucha i stawu.
Zadbaj o staw skroniowo-żuchwowy
Wszelkie nieprawidłowości z działaniem stawu skroniowo-żuchwowego pomoże zdiagnozować ortodonta. Wady zgryzu mają szeroki wpływ na cały układ stomatognatyczny, co często wiąże się z nadmiernym ścieraniem się szkliwa i osłabienie kondycji zębów. Dlatego leczenie wad zgryzu jest bardzo ważne. Współczesna ortodoncja jest bardzo rozwiniętą dziedziną, wykorzystująca nowoczesne metody. Dzięki temu leczenie możliwe jest w każdym wieku!
W zniwelowaniu wielu problemów ze stawem skroniowo-żuchwowym może Ci pomóc fizjoterapeuta stomatologiczny. Praca mięśni i stawów jest z sobą nierozerwalnie połączona, dlatego manualna terapia bywa niezmiernie przydatna.
Produkty powiązane
Zaburzenia SSŻ bywają wynikiem nawyków, takich jak obgryzanie paznokci, gryzienie twardych przedmiotów (np. długopisu) lub podpieranie brody. Takie z pozoru mało znaczące zachowania także powodują przeciążenia stawów.
U osób z bruksizmem zastosowanie ma szyna relaksacyjna. To rodzaj nakładki stosowanej na noc w celu zredukowania bezwiednego nacisku obciążającego zarówno zęby, jak i staw skroniowo-żuchwowy.
Jak uniknąć problemów ze stawami skroniowo-żuchwowymi?
Aby uniknąć dolegliwości stawu skroniowo-żuchwowego, należy w ogólnym sensie dbać o zęby. To oznacza regularne wizyty u dentysty oraz codzienną dbałość o higienę jamy ustnej. Najskuteczniejszą metodą jest szczoteczka soniczna, która nie ma sobie równych w usuwaniu płytki nazębnej. Wprowadzenie nowoczesnych urządzeń do nawyków higienicznych znacznie obniży ryzyko próchnicy i chorób dziąseł, a Ty dzięki temu zachowasz zdrowe zęby.
Jeśli dochodzi do utraty zębów - warto zadbać o uzupełnienie braków. Współczesna protetyka daje wiele możliwości. To ważne dla komfortu jedzenia i uniknięcia przeciążeń stawu skroniowo-żuchwowego. Wraz ze specjalistą warto ustalić najlepszy wariant - protezę zębową lub implanty.
Produkty powiązane
Dla zdrowia stawów skroniowo-żuchwowych znaczenie także ma nasze odżywianie i ogólny stan zdrowia. Dla pięknego uśmiechu i zdrowych zębów niezbędne są m.in. witaminy Di K i wapń. Każdego dnia pamiętaj o optymalnym nawadnianiu organizm, ponieważ to oddziałuje na wewnętrzne struktury stawu.
Źródła:
F. P. Kapos, F. G. Exposto, J. F. Oyarzo, J. Durham, Temporomandibular disorders: a review of current concepts in aetiology, diagnosis and management [w:] Oral Surgery 2020 Nov;13(4)
Roberta Lekaviciute, Albertas Kriauciunas, Relationship Between Occlusal Factors and Temporomandibular Disorders: A Systematic Literature Review [w:] Cureus 2024 Feb 13;16(2)
Eric M. Matheson, Joli D. Fermo, Russell S. Blackwelder, Temporomandibular Disorders: Rapid Evidence Review [w:] American Family Physician 2023;107(1)
Richard Ohrbach, Sonia Sharma, Temporomandibular disorders: Definition and etiology [w:] Seminars in Orthodontics Volume 30, Issue 3, July 2024
